Dnia  13.08.2010r. weszła w życie Ustawa o Służbie Więziennej. Głównymi jej celami są  m.in. dostosowanie obowiązujących przepisów do standardów obowiązujących w innych służbach mundurowych, a także do wymogów Konstytucji RP i prawa Unii Europejskiej.   Nowe przepisy szczegółowo regulują także m.in. warunki stosowania środków przymusu bezpośredniego. Jako jedno z podstawowych zadań Służby Więziennej wymieniają humanitarne traktowanie osób pozbawionych wolności. Zmianom uległy także zasady określające odpowiedzialność dyscyplinarną funkcjonariuszy.

Nowe przepisy wymieniają m.in. jako jedno z podstawowych zadań Służby Więziennej humanitarne traktowanie osób pozbawionych wolności. Za nieprzestrzeganie przez funkcjonariuszy ustawowych wytycznych, a w szczególności właśnie za niehumanitarne traktowanie, uwłaczające godności osadzonego, grożą sankcje dyscyplinarne.

Ustawa określa również szczegółowe warunki stosowania środków przymusu bezpośredniego, które mogą zostać użyte przez strażników zarówno wobec osadzonych, jak i osób, które ich odwiedzają, a poważnie zakłócają porządek w więzieniu.

Do użycia dopuszczone zostały elektryczne paralizatory oraz specjalna blokada na kolano, którą zakłada się skazanemu, by nie mógł uciec.

Wobec odwiedzających skazanego, którzy zakłócą porządek na terenie więzienia, możliwe będzie natomiast stosowanie: siły fizycznej, kajdanek lub prowadnic, siatki obezwładniającej, chemicznych środków obezwładniających, urządzeń oślepiających, paralizatorów, pałek służbowych i pocisków niepenetracyjnych z broni gładkolufowej.

Przepis art. 20 ustawy o służbie więziennej przewiduje również, iż w sytuacji, gdy środki przymusu bezpośredniego są niewystarczające lub ich użycie ze względu na okoliczności danego zdarzenia nie jest możliwe,  funkcjonariusz ma prawo do użycia broni palnej lub psa służbowego wyłącznie:

1) w celu odparcia bezpośredniego zamachu na życie, zdrowie lub wolność funkcjonariusza lub innej osoby oraz w celu przeciwdziałania czynnościom zmierzającym bezpośrednio do takiego zamachu;

2) przeciwko osobie niepodporządkowującej się wezwaniu do natychmiastowego porzucenia broni palnej lub innego niebezpiecznego narzędzia, których użycie może zagrozić życiu lub zdrowiu funkcjonariusza lub innej osoby;

3) przeciwko osobie, która usiłuje bezprawnie przemocą odebrać broń palną funkcjonariuszowi lub innej osobie uprawnionej do posiadania broni palnej;

4) w celu odparcia niebezpiecznego bezpośredniego zamachu na obiekty zakładu karnego lub aresztu śledczego;

5) w celu udaremnienia ucieczki osoby pozbawionej wolności z terenu jednostki organizacyjnej;

6) w celu odparcia bezpośredniego zamachu na konwój ochraniający osoby, broń palną, amunicję, materiały stanowiące tajemnicę państwową, pieniądze lub inne przedmioty wartościowe;

7) w celu udaremnienia ucieczki osoby pozbawionej wolności w czasie jej konwojowania;

8) w pościgu za osobą, wobec której użycie broni było dopuszczalne w przypadkach określonych w pkt 1–3 oraz 5—7.

Ustawodawca zdecydował się również na likwidację sądów dyscyplinarnych, gdyż ich funkcjonowanie nie sprawdziło się w praktyce. Orzeczenia zapadłe przed tymi sądami były bowiem często kwestionowane przez sądy administracyjne, zaś w skład sądów dyscyplinarnych wchodziły osoby nie posiadające wiedzy prawniczej.

Ustawa wprowadziła także instytucję rzecznika dyscyplinarnego, który ma gwarantować praworządność i sprawny przebieg postępowania. Tym samym, uproszczono samo postępowanie dyscyplinarne wraz z możliwością dobrowolnego poddania się karze.

Wprowadzono również nowe zasady przyjmowania do służby. W ustawie zapisano, iż kandydat musi poddać się między innymi procedurze sprawdzającej (przesłanka dawania rękojmi zachowania tajemnicy) i otrzymać poświadczenie bezpieczeństwa na mocy ustawy o ochronie tajemnicy. Pracownikowi wykonującemu zadania służbowe w stałym i bezpośrednim kontakcie z więźniami przysługiwać będą dodatkowe przywileje.  Będzie to dodatek do pensji, wynoszący do 50 proc. wynagrodzenia zasadniczego oraz ochrona przewidziana dla funkcjonariuszy publicznych, zgodnie z przepisami Kodeksu karnego. Ponadto pracownikowi SW będzie przysługiwał zwrot kosztów poniesionych na ochronę prawną, w sytuacji jeśli postępowanie karne, wszczęte przeciwko niemu w związku z wykonywaniem obowiązków służbowych, zostanie prawomocnie umorzone.

Ustawa określa również sytuacje zmiany stosunku służbowego, związane z mianowaniem funkcjonariuszy na określone stanowiska, a także z nadawaniem im stopni Służby Więziennej oraz przysługujące im uposażenie zasadnicze i dodatki do niego. Przepisy ustawy przewidują też określone rodzaje szkoleń, jakie musi ukończyć funkcjonariusz, by zostać mianowanym na wyższe stanowisko służbowe.