Od 1 stycznia 2011 r. - zgodnie z nowymi przepisami ustawy o VAT - zwolnieniu od podatku (oprócz dotychczas wymienionych w art. 43 ustawy) podlegają również:

• usługi kulturalne świadczone przez:

a)      podmioty prawa publicznego lub inne podmioty uznane na podstawie odrębnych przepisów za instytucje o charakterze kulturalnym lub wpisane do rejestru instytucji kultury, prowadzonego przez organizatora będącego podmiotem tworzącym instytucje kultury w rozumieniu przepisów o organizowaniu i prowadzeniu działalności kulturalnej, oraz dostawa towarów ściśle z tymi usługami związana,
b)      indywidualnych twórców i artystów wykonawców, w rozumieniu przepisów o prawie autorskim i prawach pokrewnych, wynagradzane w formie honorariów, w tym za przekazanie lub udzielenie licencji do praw autorskich lub praw do artystycznego wykonania utworów.

Zwolnieniem nie są jednak objęte usługi kulturalne w zakresie:

1)            usług związanych z filmami i nagraniami na wszelkich nośnikach;
2)            wstępu:
a)      na spektakle, koncerty, przedstawienia i imprezy w zakresie twórczości i wykonawstwa artystycznego i literackiego,
b)      do wesołych miasteczek, parków rozrywki, cyrków, dyskotek, sal balowych,
c)      do parków rekreacyjnych, na plaże i do innych miejsc o charakterze kulturalnym,
d)      wstępu oraz wypożyczania wydawnictw w zakresie usług świadczonych przez biblioteki, archiwa, muzea i innych usług związanych z kulturą;
e)      usług związanych z produkcją filmów i nagrań na wszelkich nośnikach;
f)       działalności agencji informacyjnych;
g)      usług wydawniczych;
h)      usług radia i telewizji, które nie są zwolnione na podstawie art. 43 ust. 1 pkt 34 ustawy (dotyczy to usług związanych z realizacją zadań radiofonii i telewizji, które są świadczone przez jednostki publicznej radiofonii i telewizji);
i)        usług ochrony praw.

• usługi związane z realizacją zadań radiofonii i telewizji świadczone przez jednostki publicznej radiofonii i telewizji, z wyłączeniem: 

a)      usług związanych z filmami i nagraniami na wszelkich nośnikach,
b)      usług w zakresie produkcji filmów reklamowych i promocyjnych,
c)      usług reklamowych i promocyjnych,
d)      działalności agencji informacyjnych; 

• zapewnienie personelu przez kościoły i związki wyznaniowe lub instytucje filozoficzne dla zwolnionej działalności w zakresie opieki medycznej, pomocy społecznej, opieki nad dziećmi i młodzieżą oraz edukacji, w celu zapewnienia opieki duchowej;

• usługi w zakresie wynajmowania lub wydzierżawiania nieruchomości o charakterze mieszkalnym lub części nieruchomości, na własny rachunek, wyłącznie na cele mieszkaniowe. Zwolnienie to nie ma zastosowania w odniesieniu do usług związanych z zakwaterowaniem sklasyfikowanych w grupowaniu PKWiU 55 (w tym grupowaniu znajdują się m.in. usługi świadczone przez hotele, motele, pensjonaty, które są opodatkowane jak dotychczas stawką obniżoną - od 1 stycznia 2011 r. stawką 8 %).

• następujące usługi ubezpieczeniowe i finansowe: 

a)      usługi ubezpieczeniowe, usługi reasekuracyjne i usługi pośrednictwa w świadczeniu usług ubezpieczeniowych i reasekuracyjnych, a także usługi świadczone przez ubezpieczającego w zakresie zawieranych przez niego umów ubezpieczenia na cudzy rachunek, z wyłączeniem zbywania praw nabytych w związku z wykonywaniem umów ubezpieczenia i umów reasekuracji,
b)      usługi udzielania kredytów lub pożyczek pieniężnych oraz usługi pośrednictwa w świadczeniu usług udzielania kredytów lub pożyczek pieniężnych, a także zarządzanie kredytami lub pożyczkami pieniężnymi przez kredytodawcę lub pożyczkodawcę,
c)      usługi w zakresie udzielania poręczeń, gwarancji i wszelkich innych zabezpieczeń transakcji finansowych i ubezpieczeniowych oraz usługi pośrednictwa w świadczeniu tych usług, a także zarządzanie gwarancjami kredytowymi przez kredytodawcę lub pożyczkodawcę,
d)      usługi w zakresie depozytów środków pieniężnych, prowadzenia rachunków pieniężnych, wszelkiego rodzaju transakcji płatniczych, przekazów i transferów pieniężnych, długów, czeków i weksli oraz usługi pośrednictwa w świadczeniu tych usług,
e)      usługi, których przedmiotem są instrumenty finansowe, o których mowa w ustawie z dnia 29 lipca 2005 r. o obrocie instrumentami finansowymi (Dz. U. Nr 183, poz. 1538, z późn. zm.), z wyłączeniem przechowywania tych instrumentów i zarządzania nimi, oraz usługi pośrednictwa w tym zakresie,
f)       usługi stanowiące element usług finansowych wymienionych w art. 43 ust. 1 pkt 7 i 37–41 ustawy, który sam stanowi odrębną całość i jest właściwy oraz niezbędny do świadczenia usługi zwolnionej zgodnie z ust. 1 pkt 7 i 37–41 – zwolnienie to nie ma zastosowania do usług stanowiących element usług pośrednictwa. 

W odniesieniu do usług ubezpieczeniowych i finansowych zwolnienie nie ma zastosowania do:

1)      czynności ściągania długów, w tym factoringu;
2)      usług doradztwa;
3)      usług w zakresie leasingu;
4)      usług dotyczących praw i udziałów odzwierciedlających:

a)      tytuł prawny do towarów,
b)      tytuł własności nieruchomości,
c)      prawa rzeczowe dające ich posiadaczowi prawo do korzystania z nieruchomości,
d)      udziały i inne tytuły prawne dające ich posiadaczowi prawne lub faktyczne prawo własności lub posiadania nieruchomości lub jej części,
e)      prawa majątkowe, których instrumentami bazowymi są towary, mierniki i limity wielkości produkcji oraz uprawnienia do emisji zanieczyszczeń, i które mogą być zrealizowane poprzez dostawę towarów lub świadczenie usług innych niż zwolnione z podatku. 

Obowiązujące od dnia 1 stycznia 2011 r. regulacje w zakresie podatku od towarów i usług przewidują również zwolnienie dla czynności (dostawa towarów lub świadczenie usług) ściśle związanych z niektórymi usługami zwolnionymi, np. z usługami w zakresie ochrony zdrowia, pomocy i opieki społecznej, niektórymi usługami edukacyjnymi, sportu i wychowania fizycznego, kultury, oraz usługami organizacji powołanych do realizacji celów o charakterze politycznym, związkowym, religijnym, patriotycznym, filozoficznym, filantropijnym i obywatelskim.

Jednocześnie przepisy ustawy precyzują warunki uznania danej dostawy towarów lub świadczenia usług za ściśle związane z podstawowymi usługami zwolnionymi.

Za ściśle związane ze zwolnionymi usługami podstawowymi uznaje się dostawę towarów lub świadczenie usług, w przypadku gdy:

1) są one niezbędne do wykonania usługi podstawowej podlegającej zwolnieniu lub
2) ich głównym celem nie jest osiągnięcie dodatkowego dochodu przez podatnika, przez konkurencyjne wykonywanie tych czynności w stosunku do podatników niekorzystających z takiego zwolnienia.

Czynności podlegające zwolnieniu z VAT wymienione zostały również w rozporządzeniu wykonawczym wydanym na podstawie przepisów ustawy o VAT. W w/w rozporządzeniu z dnia 22 grudnia 2010 r. (Dz.U. z 2010 r. nr 246 poz. 1649), wprowadzono nowe zwolnienia od podatku dla następujących czynności:

• usług w zakresie kształcenia, innych niż wymienione w art. 43 ust. 1 pkt 26 ustawy o VAT, świadczonych przez uczelnie oraz świadczenia usług i dostawy towarów ściśle z tymi usługami związanych (np. kursy dokształcające);

• usług kształcenia zawodowego lub przekwalifikowania zawodowego, finansowanych w co najmniej 70 % ze środków publicznych oraz świadczenia usług i dostawy towarów ściśle z tymi usługami związanych (jest to złagodzenie warunku zapisanego w ustawie, gdzie przewidziano możliwość zwolnienia tych usług ale m.in. w sytuacji gdy całość usługi jest finansowana ze środków publicznych);

• świadczenia usług międzynarodowego przewozu drogowego polegającego na okazjonalnym przewozie osób autobusami zarejestrowanymi na terytorium państw trzecich, które nie pobierają podatków lub opłat o podobnym charakterze od przewozów osób autobusami zarejestrowanymi na terytorium kraju, przez podatników mających siedzibę lub stałe miejsce prowadzenia działalności, lub miejsce zamieszkania lub pobytu poza terytorium kraju;

• importu towarów przez instytucje lub organy Wspólnot, posiadające siedzibę lub przedstawicielstwo na terytorium kraju - do celów służbowych tych instytucji lub organów;

• świadczenia usług i dostawy towarów, z wyłączeniem towarów wymienionych w załączniku nr 1 do ustawy z dnia 6 grudnia 2008 r. o podatku akcyzowym, wykonywanych przez podmioty, których działalność jest zwolniona od podatku (działalność w zakresie opieki medycznej, opieki i pomocy społecznej, usługi w zakresie edukacji, sportu i wychowania fizycznego, kultury oraz usługi organizacji powołanych do realizacji celów o charakterze politycznym, związkowym, religijnym, patriotycznym, filozoficznym, filantropijnym i obywatelskim), w związku z organizowaniem przez te podmioty imprez połączonych ze zbiórką pieniędzy wyłącznie na potrzeby tej działalności zwolnionej, pod warunkiem że:

a)      środki pieniężne pozyskane z tych czynności zostaną przeznaczone w całości na potrzeby prowadzonej działalności zwolnionej,
b)      zwolnienie z podatku nie spowoduje naruszenia warunków konkurencji,
c)      podmioty, o których mowa, nie naruszają przepisów o zbiórkach publicznych;

• usług w zakresie opieki medycznej, służących profilaktyce, zachowaniu, ratowaniu, przywracaniu i poprawie zdrowia, oraz dostawy towarów i świadczenia usług ściśle z tymi usługami związanych, wykonywanych przez uczelnie medyczne (przepisem tym zwolniono m.in. badania histopatologiczne wykonywane przez uczelnie medyczne, które nie są zakładami opieki zdrowotnej).

Podobnie jak w przypadku ustawy o VAT, również przepisy rozporządzenia ustanawiają warunki uznania dostawy towarów lub świadczenia usług za ściśle związane z niektórymi w/w usługami zwolnionymi, ich spełnienie pozwoli na objęcie tych dostaw i usług zwolnieniem od podatku.

Za ściśle związane ze zwolnionymi na podstawie rozporządzenia usługami podstawowymi (usługi w zakresie kształcenia, usługi w zakresie opieki medycznej) uznaje się dostawę towarów lub świadczenie usług, w przypadku gdy:

1) są one niezbędne do wykonania usługi podstawowej podlegającej zwolnieniu lub
2) ich głównym celem nie jest osiągnięcie dodatkowego dochodu przez podatnika, przez konkurencyjne wykonywanie tych czynności w stosunku do podatników niekorzystających z takiego zwolnienia.

W związku z wynikającym z ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. Przepisy wprowadzające ustawę o finansach publicznych (Dz. U. Nr 157, poz. 1241, z późn. zm.) zakończeniem likwidacji gospodarstw pomocniczych i niektórych zakładów budżetowych zmianie uległ przepis dotyczący zwolnienia dla usług świadczonych pomiędzy gospodarstwami pomocniczymi jednostek budżetowych, jednostkami budżetowymi i zakładami budżetowymi.

Od dnia 1 stycznia 2011 r. zwolnione z VAT w tym zakresie będą usługi świadczone pomiędzy:

a)      jednostkami budżetowymi,
b)      samorządowymi zakładami budżetowymi,
c)      jednostkami budżetowymi i samorządowymi zakładami budżetowymi - z wyjątkiem usług wymienionych w poz. 140-153, 174 i 175 załącznika nr 3 do ustawy o VAT oraz usług komunikacji miejskiej.