Ostatnio w naszym serwisie padło pytanie dotyczące prawa skorzystania z dwóch dni wolnego z tytułu opieki nad dzieckiem. Mając powyższe na uwadze uprzejmie informujemy, iż prawo pracownika do zwolnienia od pracy na 2 dni w ciągu roku kalendarzowego z zachowaniem prawa do wynagrodzenia wynika bezpośrednio z Kodeksu pracy, a dokładnie z normy z art.188 k.p.

Z uprawnienia, jakie daje art. 188 k.p., czyli dwóch dni zwolnienia od pracy (tzw. opieki nad dzieckiem), może korzystać pracownik, który wychowuje dziecko w wieku do 14 lat. Z prawa tego może korzystać zatrudniona matka lub zatrudniony ojciec dziecka (lub odpowiednio opiekun).

Możliwość skorzystania z tego uprawnienia warunkowana jest złożeniem stosownego oświadczenia do akt pracowniczych.

Podstawowym aktem regulującym zagadnienia związane z prowadzeniem dokumentacji pracowniczej jest Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z 28.05.1996r. w sprawie zakresu prowadzenia przez pracodawców dokumentacji w sprawach związanych ze stosunkiem pracy oraz sposobu prowadzenia akt osobowych pracownika. (Dz.U. Nr 62, poz. 286 z późn. zm.).

Nowelizacja Rozporządzenia, która weszła w życie z dniem 05.08.2009 r., zmieniła treść m.in. § 6 ust. 2 pkt. 2 lit.c Rozporządzenia, który obecnie zawiera odwołanie do art. 189¹ k.p., określającego uprawnienia rodziców lub opiekunów dziecka wynikające ze sprawowania opieki nad dzieckiem. Zgodnie z odpowiednimi przepisami Kodeksu pracy dotyczy to następujących uprawnień:

a) niezatrudniania przez pracodawcę pracownika, który opiekuje się dzieckiem w wieku do lat 4, bez jego zgody w wymiarze przekraczającym 8 godzin na dobę przy stosowaniu systemów: równoważnego czasu pracy, pracy w ruchu ciągłym, skróconego tygodnia pracy i pracy weekendowej z jednoczesnym zapewnieniem pracownikowi prawa do wynagrodzenia za czas nieprzepracowany wskutek ograniczenia dobowej normy wymiaru czasu pracy (art. 148 pkt 3 k.p.),

b) niezatrudniania przez pracodawcę pracownika, który opiekuje się dzieckiem w wieku do lat 4, bez jego zgody w godzinach nadliczbowych, w porze nocnej, w systemie przerywanego czasu pracy, oraz delegowania poza stałe miejsce pracy (art. 178 § 2 k.p.),

c) prawa pracownika do korzystania z dodatkowego urlopu macierzyńskiego (art. 182¹ § 1 k.p.),

d) prawa pracownika do urlopu wychowawczego w celu sprawowania opieki nad dzieckiem, z zastrzeżeniem, że przez okres nieprzekraczający 3 miesięcy mogą korzystać z takiego urlopu jednocześnie oboje rodzice lub opiekunowie (art. 186 § 1 i 2 k.p., art. 186¹ – 186⁵ k.p.),

e) prawa pracownika do żądania obniżenia jego wymiaru czasu pracy do wymiaru nie niższego niż połowa pełnego wymiaru czasu pracy w okresie, w którym mógłby korzystać z urlopu wychowawczego (art. 186 ⁷ k.p.),

f) prawa pracownika do zwolnienia od pracy na 2 dni w ciągu roku kalendarzowego z zachowaniem prawa do wynagrodzenia (art. 188 k.p.).

Przepis § 6 w/w rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej nakłada więc na pracownika, będącego rodzicem lub opiekunem dziecka, obowiązek złożenia do akt osobowych oświadczenia o zamiarze lub o braku zamiaru korzystania z przysługujących mu uprawnień, o których mowa w art. 148 pkt 3, art. 178 § 2 i art. 188 Kodeksu pracy.

Treść oświadczenia dotyczącego uprawnienia do 2 dni zwolnienia (art. 188 k.p.) nie jest nigdzie narzucona i stosowane są różne wzory. Przykładowo oświadczenie to może wyglądać następująco:

„Oświadczam, że zamierzam (nie zamierzam)* korzystać z uprawnień wynikłych ze sprawowania opieki nad dzieckiem w wieku do lat czternastu, tj. dwóch dni płatnego zwolnienia od pracy w ciągu roku (art. 188 K.p.). 

...............................................
(podpis pracownika)”

Oświadczenia pracownika będącego rodzicem lub opiekunem dziecka, o których mowa powyżej, zawierające stanowisko w przedmiocie zamiaru lub braku zamiaru korzystania z uprawnień określonych w przepisach wymienionych w art. 189¹ k.p.   w tym art. 186¹ – 186⁵  k.p. oraz art. 186⁸ k.p. (innych niż wola skorzystania z urlopu wychowawczego), pracodawca ma obowiązek włączyć do akt osobowych pracownika.

Warto pamiętać, iż raz złożone oświadczenie może być odwołane, pod warunkiem że nie prowadzi do sytuacji, w której w ciągu roku z uprawnienia skorzysta w pierwszej kolejności jeden z rodziców/opiekunów, a potem – w ciągu tego samego roku – drugi z nich. 

Wielu pracodawców stosuje zasadę, iż oświadczenie dotyczące uprawnień z art. 188 k.p. pracownik składa na początku każdego roku kalendarzowego. Wtedy treść oświadczenia może wyglądać następująco:

„Oświadczam, że w roku ........... zamierzam (nie zamierzam)* korzystać z uprawnień wynikłych ze sprawowania opieki nad dzieckiem w wieku do lat czternastu, tj. dwóch dni płatnego zwolnienia od pracy w ciągu roku (art. 188 K.p.)”. 

Postępowanie takie nie jest błędem i, co ważne, przypomina pracownikom o przysługującym im prawie.